0°C نیمه ابری
اوقات شرعی
       
      • بازدید دانشگاه خیام
        بازدید دانشگاه خیام

        گزارش بازدید اساتید و دانشجویان گروه معماری و شهرسازی دانشگاه خیام از منطقه پنج شهرداری مشهد

        در سال های اخیر تعامل کم جامعه دانشگاهی و مدیریت شهری سبب گردیده آموزش های عالی مسیری متفاوت با  نیازهای مدیریت شهری را در پیش بگیرد.

        اندیشه و فکر و ایده های نو و بدیع دانشجویان که می تواند در فضاهای شهری سرزندگی ایجاد نماید و به حل مسائل و مشکلات موجود بپردازد، در کلاس های درس مانده و پس از پایان هر ترم دانشگاهی به فراموشی سپرده می شوند.

        از سوی دیگر در عرصه ی مدیریت شهری برای هر پرژوه ی خرد و کلان شهری مشاوری با هزینه ی گزاف استخدام می شود و در یک رقابت اقتصادی نهایتا یک طرح و ایده به کارفرما ارائه می گردد. درصورتی که می توان با ایجاد فرصت تعامل برای دانشجویان به منظور ارائه طرح ها و ایده های متنوع خود، هزینه ها را کاهش داد و در زمانی کوتاه برای هر پروژه، ایده ها و طرح های مختلفی  را در اختیار گرفت.

        در این بین ایجاد ارتباط بین مراکز علمی و دانشگاهی با شهرداری مشهد به عهده گروه مشاوران جوان گذاشته شده است. گروهی که عالی ترین هدف آن افزایش مشارکت علمی و اجتماعی جوانان در مدیریت شهری است و جوانانی که در تلاش هستند با برگزاری بازدیدهای تخصصی، کارگروه ها و کمیسیون های علمی و پژوهشی، ارزیابی های تخصصی و ... ایده های نو را در شهر و محله خود به اجرا برسانند.

        شنبه 22 مهرماه به همت کارگروه معماری گروه مشاوران جوان در منطقه پنج و انجمن علمی شهرسازی دانشگاه خیام بازدیدی از برخی نقاط این منطقه به عمل آمد. در این بازدید اساتید و دانشجویان دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه خیام ضمن آشنایی با محدوده و مشخصات کلی منطقه پنج با مهمترین مسائل و مشکلات منطقه آشنا شده و تعدادی از نقاط شاخص منطقه را مورد بازدید قرار دادند.

        هدف اصلی این برنامه آشنایی اساتید و دانشجویان محترم با مهم ترین ظرفیت ها، پتانسیل ها و مسائل و مشکلات سطح منطقه پنج شهرداری در راستای همگام سازی مطالعات دانشجویان با مشکلات شهری و نیازهای مدیریت شهری بود.

         

        نبض مشاغل سنتی و قدیمی مشهد در خیابان سرخس

        خانم مهندس غلامی، دبیرکارگروه معماری منطقه پنج در ابتدا با معرفی کلی منطقه پنج بیان داشت، نزدیک به 230 هزار نفر جمعیت رسمی و غیر رسمی در این منطقه زندگی می کنند. 1403 هکتار مساحت محدوده خدماتی، 9 محله را در قالب دو ناحیه در برگرفته است و علاوه بر این،  1600 هکتار از اراضی حاشیه شهر در محدوده حریم نیز تحت نظارت این منطقه می باشد.

        غلامی در ادامه با اشاره به مجاورت بخشی از این منطقه با بافت پیرامون حرم مطهر رضوی، وجود پارک وحدت، بیمارستان امام زمان (عج)، گودال های مسکونی، کوره های آجرپزی و قرارگیری محلاتی در حاشیه شهر به عنوان مهم ترین شاخصه های این منطقه، افزود: خیابان سرخس از معدود خیابان های مشهد است که تعدادی قابل توجهی از مشاغل سنتی و قدیمی مشهد را در کنار هم در خود جای داده است. مسگری، حلب سازی، آهنگری، نمدمالی، سطل سازی، آهنگری، روغنگیری سنتی، سماورسازی و نخ فروشی از جمله این مشاغل قدیمی هستند که همچنان به حیات خود ادامه می دهند.

         

         پنجراه پایین خیابان

        اولین محل بازدید میدانی است که مرز سه منطقه 4، 5 و ثامن بوده و جز مهمترین تقاطع های منتهی به حرم مطهر به شمار می آید. میدان شهدای مسجد گوهرشاد یا همان پنجراه پایین خیابان، تقاطع غیرهمسطحی که قریب به 40 سال پیش احداث و در حال حاضر به برخی مشکلات دچار است.

        یکی از مهمترین مشکلات میدان پنجراه فعالیت فروشندگان غیرمجاز داروهای آزاد و برخی اقلام غیرمجاز دیگر است. نکته قابل توجه حجم نسبتا بالای تردد زائران در این میدان است که وضع نامطلوب موجود، می تواند تصویر بسیار بدی بر ذهن زائران بگذارد. مشکلات ترافیکی میدان خصوصا در زمان پیک حضور مسافران نیز از جمله مسائل موجود است.

        مهندس اله یاری معاون سابق و  مشاور کنونی شهردار منطقه پنج ضمن خوش آمدگویی به اساتید و دانشجویان، خوشحالی خود را از توجه دانشگاه خیام به موضوع مناطق کمتر برخوردار ابراز داشت و افزود: نگاه جدید شهرداری بدین گونه است که حوزه های علمی، مطالعاتی و اجرایی به هم نزدیک تر شوند، تا از نقطه نظرات یکدیگر استفاده کرده و بتوان علاوه بر رسیدن به پایداری توسعه شهری، رضایت مردم را نیز به دست آوریم، چرا که هرگونه برنامه ریزی که تا کنون انجام شده بدون توجه به حضور و مشارکت مردم توسط متولیان امر اصورت پذیرفته است.

        وی در ادامه به ناهمگونی بافت شهری اشاره کرد و بیان داشت: در محدوده اطراف حرم با یک سیاست بولدوزری صد در صد بناها تخریب و به جای آن ساختمان هایی فاقد هویت اجتماعی و محلی ایجاد شده است که باعث ایجاد آشفتگی های بصری شدیدی شده است.

        خیابان سرخس

        خیابانی که روزگاری با عنوان "جاده سرخس "شناخته می شده و با احداث تقاطع غیرهمسطح پنجراه در سال های دور و تقاطع غیرهمسطح راه آهن در سال های نزدیک تر از محوریت عبور و مرور خارج شده و آنچنان که باید و شاید توسعه نیافته است. تعبیر صحیح تر این که توسعه ی خاصی در این محور اتفاق نیفتاده است. خیابانی که می تواند به نقطه عطفی در وضعیت گردشگری شهری در شرق مشهد باشد.

        مهندس ریگی، مشاور جوان شهردار منطقه پنج این خیابان را چنین توصیف می نماید: خیابانی با سه سکانس و سه مقیاس مختلف. سکانس اول شامل فعالیت هایی که خدمات مورد نیاز روستائیان شرق مشهد و شهرستان سرخس را تامین می نماید. سکانس دوم یک جداره خاموش آموزشی و در مقابل کاربری هایی که عمدتا انبارهای خشکبار بوده و فعالیت های بازرگانی مرتبط با این انبار ها در مقیاس فراشهری و ملی را شامل می شود و سکانس سوم بیمارستان امام زمان (عج) و کاربری های مقیاس محله و بعضا ناحیه ای که به ساکنین محدوده خدمات رسانی می نماید.

        مشاور جوان منطقه پنج در ادامه به تلاش های نافرجامی که در راستای توسعه این خیابان انجام شده است اشاره کرد و افزود: مجتمع تجاری عباسقلی خان در دو فاز، مجتمع تجاری دیگری در تقاطع محبوبه در دو طبقه، گودبرداری نافرجام ملک دیگری در این محور به ثمر نرسیده است، چرا که در این اقدامات تنها به بهسازی کالبدی فضا توجه شده و نگاهی به فرسودگی عملکردی فعالیت های این خیابان نشده است. بافت مجاور این خیابان محله ای زائرپذیر می باشد که در بسیاری از ایام سال مورد استفاده زائران می باشد. علاوه بر آن در فاصله کمی از خیابان سرخس چندین زائر سرای ارزان قیمت در حال ساخت می باشد و بافت به سمت اقامتی شدن پیش می رود، لذا شایسته نیست خیابان اصلی متصل کننده این بافت به حرم مطهر به شکل دهه های 60 و 70 ، صرفا در حال تامین این نیازها باشد. بازآفرینی کالبدی و کارکردی این محور با هدف توسعه گردشگری شهری و با اولویت حفظ هویت کنونی، پیشنهادی است که این کارشناس شهرسازی در این خصوص به مدیران شهری ارائه نموده است.

        مهندس اله یاری نیز در ادامه صحبت ها، از رونق موضوعات بوم گردی و نیز گردشگری شهری سخن به میان آورد و گفت : بافتی نظیر خیابان سرخس باید با ساختار منحصر به فرد خود و شرایط روز سازگار شده و به عنوان یک جاذبه گردشگری شهری، گردشگر را با خدماتی که در سال های گذشته به روستاییان در نزدیکی حرم مطهر ارائه می شده، آشنا سازد.

        گودال زابلیها

        اگر گریزی به دهه 30 و ماقبل آن بزنیم در محدوده منطقه پنج چندین کوره آجرپزی قرار داشته است. به مرور زمان، فعالیت این کوره ها و خاکبرداری از اطراف آن ها موجب ایجاد گودال هایی تا عمق 7-10 متر گردیده است. متاسفانه در زمان فقدان طرح های توسعه شهری و عدم نظارت کافی، اراضی این گودال ها، به مرور تصاحب شده، شکل مسکونی پیدا کرده و به صورت قولنامه ای طی سال های متمادی مورد بهره برداری و خرید و فروش قرار گرفته است. در این گودال ها، علاوه ریزدانگی قطعات، معابر غیر استاندارد و کم عرض و فرسودگی کالبدی که ویژگی های اصلی بافت های فرسوده و ناکارآمد می باشند، رهاسازی پساب خانگی و تجمع آب های سطحی در زمان بارندگی های سنگین مشکلاتی را برای مدیریت شهری به وجود آورده است.

        اله یاری، مشاور شهردار منطقه پنج در این خصوص می گوید: برای رفع این مشکلات در عمیق ترین نقاط گودال ها چاه های جذبی، سپتیک و موتورهای کف کش تعبیه شده است. اما گاها در زمان بارندگی که بایستی سیستم عمل کرده و آبهای سطحی به شبکه فاضلاب منتقل گردد با مشکلاتی نظیر سرقت کابل های برق و یا سوختن موتورها مواجه می شویم که مشکلات عدیده ای را به وجود می آورد.

        با توجه به عدم امکان پاسخگویی به قطعات ریزدانه در این بافت ها، شهروندان روی به ساخت و سازهای غیر مجاز می آورند و اکثرا نیز پساب خانگی خود را در معابر رها می نمایند.

        کوره آجرپزی

        آخرین نقطه بازدید اراضی مجاور کوره آجرپزی واقع ار انتهای بولوار شهید مفتح و بزرگراه شهید بابانظر است. گودالی که اگر بدان بی توجهی می گردید به سرنوشت پنج گودال دیگر دچار می گردید. مینی بوس ها از انتهای شهید مفتح 45 در مسیری خاکی به سمت کوره آجرپزی می روند. مهندس ریگی اشاره می کند که در حال حاضر دو میل دودکش دیگر در این محدوده باقی مانده است و این بنا، آخرین ساختمان کوره در منطقه می باشد که طی بازدیدهای سه سال گذشته هر بار، قسمت های جدیدی از سقف راهروها فرو می ریزد.

        آنچه در بدو ورود توجه را به خود جلب می کند حضور معتادانی در این بنا می باشد که با دیدن نیروهای انتظامی حاضر در جمع بازدیدکنندگان پا به فرار می گذارند. سال 1381 کوره های آجرپزی و میل دودکش های موجود در این محدوده به ثبت ملی رسیده اند، اما چیزی که مشاهده می گردد رها شدن این بنای ارزشمند می باشد. بنای کوره به شکل دو راهروی موازی می باشد که از ابتدا و انتها به هم متصل بوده و دودکش در بالا و مرکز آن ساخته شده است. ساز و کار این دودکش ها به گونه ای می باشد که خشت های خام قالب گیری شده در راهرو ها چیده شده و از منافذ موجود در سقف، سوخت به داخل راهرو ها تزریق شده و با کمک سایر منافذ موجود در جداره ها و دودکش 60 متری با حرکت باد، چرخه سوخت کامل شده و در نهایت آجرها پخته می شدند.

        به نقل از یکی از کشاورزان زمین های مجاور در زمان ساخت این بنا پس از ساخت قسمتی، متوجه کج شدن آن می شوند که شخص معماری از محله حسین آباد آن را با ترفند خاصی با کمک قرار دادن چوب هایی در قسمت هایی از پایه ی دودکش، به حالت تراز برمی گرداند.

        اراضی موجود در حاشیه کوره با عمق بیش از 3 متر و مساحت 8 هکتار فضای مناسبی برای سرمایه گذاری و ایجاد فضایی متناسب با کوره مذکور می باشد، اما عدم توافق مناسب مالکان اراضی با شهرداری و عدم ورود میراث فرهنگی به ماجرا، باعث تخریب روزافزون این بنای ارزشمند شده است.

        همگام سازی مطالعات دانشجویان در راستای چالش های مدیریت شهری

        جواد ریگی، مشاور جوان شهردار منطقه پنج در پایان این بازدید، به تلاش برای بازسازی اعتماد از دست رفته مابین مجموعه شهرداری و دانشگاه ها اشاره کرد و افزود: همکاری هایی با دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه خیام از ترم گذشته شروع شده که با رضایت دو طرف مواجه بوده و در ترم جاری نیز این همکاری ها با مساعدت مدیرگروه محترم دانشکده، مدیر محترم منطقه و رئیس محترم گروه مشاوران جوان با هدف همگام سازی مطالعات دانشجویان با مشکلات و نیازهای مدیریت شهری و ایده پردازی و نوآوری در راستای چالش های مدیریت شهری ادامه خواهد داشت و سعی بر عملیاتی شدن و به نتیجه عینی رسیدن بازدیدهایی از این دست می باشد.

         

        یادداشت اساتید:  

        زندگی در شهر در جریان است.

          نیکناز کچویی - مدیر گروه معماری و شهرسازی دانشگاه خیام

        در بازدید انجام شده که به همیاری مشاوران جوان شهرداری منطقه 5 و دانشجویان انجمن علمی دانشگاه خیام برگزار شد، مشهود است که فرایندی مداوم و خودسازنده بر منطقه مسکونی حاکم است. در بازدید از خیابان سرخس که این قلمرو عمومی اکنون در تسلط مردمی است که با مبادله کالا از مناطق مختلف خصوصا روستاها در  جداره اصلی خیابان متمایز شده است. این شیوه رفتاری به صراحت واضح است که برای آن برنامه ریزی نشده است. چرا که مجموعه تجاری چند طبقه در حال حاضر بصورت راکد و غیرفعال رها شده است و سخن از آن دارد که هدف برنامه ریزان این نبوده است. آنچه فرآیند برنامه ریزی انجام داده فراهم آوردن زمینه ای است که در آن بخشی از این منطقه ( خیابان سرخس) رونق پیدا کند. و حال شاهد آن هستیم که شیوه رفتاری مردم با برنامه های اجرا شده سازگاری ندارد. درلایه بعدی، بافت مسکونی متراکمی قرار دارد که بدون در نظر گرفتن امکانات مناسب برای زندگی و نیز عدم دسترسی مناسب در شرایط غیر ایمنی و غیر بهداشتی در حال سکونت هستند. شاید که با مداخلات فزاینده برنامه ریزی، بتوان به مسکن با کیفیت دستیابی پیدا کرد و با بهبود و اصلاح سیاستها، آشکارتر و هدفمندتر به دنبال کیفیت بود. پس ازآن کنترل صریح و واضح شهرداری از نوع بهره برداری مردم و با استفاده از طرح های مبتنی بر طراحی معمارانه برای این بافت های مسکونی تهیه و معیارهایی به منظور توسعه و اصلاح و بهبود شیوه زندگی مردم آماده گردد.

        قطعا این نوع تفکر نیاز به تخصص های حرفه ای در مدیران شهری و دست اندرکاران دارد و هر چندکه ساختار سازمانی مهم بوده ولی بدون ساختار فرهنگی امکان پذیر نیست. همه به همکاری یکدیگر نیاز دارند و برای دستیابی به کیفیت، بهبود، اصلاح و توسعه، دنبال کردن کار گروهی، مشورت کردن و برنامه ریزی بر حسب نوع درخواست ها با توجه به تخصص حائز اهمیت است.

         

         

        گسترش همکاری بین مراکز علمی و سازمان ها و نهادهای اجرایی امری بسیار پسندیده و موثر

           مجید نبی زاده  - عضو هیئت علمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه خیام

         

         

         بازدید از منطقه پنج شهرداری مشهد  تجربه ای بود باارزش و بسیار مفید .زیرا اساتید و دانشجویان معماری و شهرسازی با حضور فیزیکی خود با ظرفیتها و مشکلات این منطقه به صورت عینی و ملموس آشنا شدند و بستری مناسب فراهم شد برای تبادل نظر و همفکری در ارتباط با مسائل و چالشها یی که مردم و مدیریت شهری با آنها روبرو هستند . بی تردید گسترش همکاری بین مراکز علمی و سازمان ها و نهادهای اجرایی امری بسیار پسندیده و موثر است و می تواند ضمن کاربردی شدن مطالعات علمی ، مدیریت شهری را در اتخاذ تصمیمات راهبردی و کارشناسی جهت خدمت رسانی هر چه بهتر به مردم یاری رساند .

        وظیفه ی خود را می دانم از همت و پی گیری گروه مشاوران جوان،جناب آقای مهندس ریگی و سرکار خانم غلامی و همراهی و همگامی جناب آقای مهندس اله یاری مشاور محترم شهردار منطقه پنج و همچنین انجمن علمی شهرسازی و سرکار خانم دکتر کچویی ریاست محترم دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه خیام تشکر و قدردانی نمایم و امیدوارم شاهد تداوم و استمرار این گونه اقدامات در آینده باشیم.

        تعداد بازدید :85
        نام:
        پست الکترونیک:
        شرح نظر: